16 december 2012

Vogels gebruiken óók gereedschap!

Dat verschillende vogelsoorten speciaal aan hun habitat en voedselkeuze aangepaste snavels en klauwen hebben, is overduidelijk. Maar dat ze ook losse voorwerpen als gereedschap kunnen gebruiken is minder bekend. Zowel in het wild als in gevangenschap zijn vogels geobserveerd die gereedschap gebruiken om bij voedsel te komen dat anders onbereikbaar zou zijn. Zo was er bijvoorbeeld Betty de kraai, die haar onderzoekers versteld deed staan. Betty speelde het namelijk klaar om, zonder dat dit haar geleerd was, een haakje te buigen van een stukje ijzerdraad, om zo een emmertje met voedsel uit een verticale buis omhoog te trekken. Dit gebeurde tijdens een experiment waarbij twee vogels de keuze kregen tussen een recht stukje ijzerdraad en een kant-en-klaar haakje. Betty’s partner ging er echter met het haakje vandoor, waardoor er voor Betty alleen een niet-functioneel stukje draad over bleef. Betty loste dit probleem slim op door haar eigen haakje te produceren!

Nieuw-Caledonische kraaien (Corvus moneduloides), de soort waartoe Betty behoorde, staan erom bekend dat ze in het wild verschillende soorten gereedschap gebruiken en maken. Zo breken ze bijvoorbeeld takjes af om insecten uit boomstammen te prikken en maken reepjes van bladeren om voedsel van onder kieren uit te vegen.

Het gebruik van gereedschap werd lang gezien als een typisch menselijke eigenschap. Het blijkt echter voor te komen bij verschillende diersoorten. Zo ook bij veel van onze gevederde vriendjes; van kleine zangvogeltjes tot grote papegaaien. Enkele voorbeelden: aasgieren gebruiken stenen om eieren kapot te slaan, sommige kraaien en reigers gooien aas in het water om vissen te lokken, merels gebruiken stokjes om voedsel in de sneeuw te vinden, vliegenvangers vissen met steeltjes naar termieten, ooievaars brengen water naar hun jongen met behulp van natte stukjes mos en sommige spechten hollen stukken boomschors uit om honing naar hun jongen te kunnen brengen.

Dit klinkt allemaal erg slim, maar snappen deze vogels ook werkelijk hoe het gereedschap werkt? Hebben ze inzicht in de situatie en kunnen ze daardoor voorspellen welke stappen er nodig zijn om tot het gewenste resultaat te komen? Wetenschappers hebben verschillende testen ontwikkeld om deze vraag te kunnen beantwoorden. Zo is er bijvoorbeeld de ‘trap tube’ test; in een doorzichtige buis met een val in het midden wordt een beloning naast de val gelegd. De bedoeling is dat het dier (of de testpersoon) met behulp van een stok het voedsel uit de buis schuift. Wordt de stok aan de verkeerde kant in de buis gestoken, dan belandt de beloning door de zwaartekracht in de val. Grappig is om te vermelden dat jonge kinderen dit nog niet snappen, pas vanaf ongeveer vijf jaar oud voeren ze de proef correct uit. Kraaiachtigen doen de test opvallend goed: het slagingspercentage is zelfs hoger dan dat van chimpansees.

Kraaien lijken dus het begrip van zwaartekracht te snappen. Maar hebben ze nu ook echt inzicht, zoals wij mensen? Die vraag is nog moeilijk te beantwoorden. Hoewel sommige resultaten van onderzoeken hier wel op lijken te wijzen, zouden simpele leerprocessen dit zogenaamde ‘intelligente gedrag’ misschien ook kunnen verklaren. Wetenschappers blijven de testen verfijnen, door experimentele opstellingen te bedenken waarbij meerdere stappen nodig zijn of door de vogels uit verschillende soorten gereedschap te laten kiezen (bijvoorbeeld dunnere/dikkere en langere/kortere stokjes) waarvan slechts één soort bruikbaar is. Roeken en kraaien speelden het klaar om, tijdens hun eerste poging en zonder eerdere training, meerdere stappen in de juiste volgorde te doorlopen om bij hun beloning te komen.
Het kiezen van gereedschap met de juiste afmetingen lijkt voor meer problemen te zorgen. Zowel spechtvinken als Nieuw-Caledonische kraaien maken aanvankelijk vaak een verkeerde keuze. Ze zijn echter wel in staat om hun fout in te zien en tijdens een tweede poging een geschikter voorwerp uit te zoeken. Maar laat men de kraaien zelf hun gereedschap maken, dan lukt het ze wel meteen om de juiste afmetingen te bepalen.

Het gebruiken en zelf maken van gereedschap wordt gezien als één van de belangrijkste stappen in de evolutie van de mens. Hierdoor is het voor veel mensen onvoorstelbaar dat vogels, met hun kleine hersenen, vergelijkbaar intelligent gedrag laten zien. Of ze nu echt inzicht hebben of niet, vogels blijven ons verbazen met hun opmerkelijke gedrag en innovatieve oplossingen voor problemen.


 

Referenties:
Chappell, J. 2006, "Avian cognition: understanding tool use", Current Biology, vol. 16, no. 7, pp. 244-245.

Lefebvre, L., Nicolakakis, N. & Boire, D. 2002, "Tools and brains in birds", Behaviour, vol. 139, no. 7, pp. 939-973.

Weir, A.A.S., Chappell, J. & Kacelnik, A. 2002, "Shaping of hooks in New Caledonian crows", Science, vol. 297, no. 5583, pp. 981.

1 opmerking:

  1. Hier had ik echt geen idee van. Echt heel leuk om hierover te lezen!

    BeantwoordenVerwijderen