25 juli 2015

Horror-parasieten

*** Waarschuwing: lezen van dit blog kan nachtmerries veroorzaken! ***

Er bestaan parasieten die je hersenen binnendringen en je hersenspoelen, of je zelfs kunnen veranderen in een zombie terwijl ze snoepen van je ingewanden! Brrr!!
Gelukkig alleen gevaarlijk als je een insect bent... of toch niet?

Gehersenspoeld!
Heb jij ook een thrill-seeker in je kennissenkring? Je weet wel: zo'n adrenaline-junkie die voor de lol uit een vliegtuig springt of zich in een rubberbootje van wilde watervallen laat storten? Misschien is hij (of zij) geïnfecteerd met Toxoplasma gondii.
Deze bacterie is vooral bekend om zijn bizarre effect op het gedrag van ratten en muizen.

Foto via Favim.com
Wanneer knaagdieren besmet raken met Toxoplasmose verliezen ze hun angst voor katten. Zo lopen ze meer risico om opgegeten te worden. En dat is precies wat de bacterie wil! Voor de voortplanting van de bacterie zijn katten namelijk onmisbaar; katten zijn de enige gastheer waarin de bacterie zich seksueel kan voortplanten, secondaire gastheren (o.a. knaagdieren en vogels) zorgen vervolgens voor genetische verspreiding.
Mensen hebben weinig last van een toxoplasmose-besmetting hoewel het bij zwangere vrouwen wel gevaarlijk kan zijn voor de baby. Sommige deskundigen vermoeden echter dat de bacterie net als bij knaagdieren ook bij mensen voor een neurologische verandering kan zorgen waardoor ze meer risico's nemen. U bent gewaarschuwd!

Toxoplasma gondii is niet de enige parasiet die zijn gastheer verleidt tot risicovol gedrag. Zo zorgt Euphalorchis californiensis ervoor dat vissen vaker aan het wateroppervlak gaan zwemmen en opvallende bewegingen maken, zodat ze een grotere kans hebben om opgegeten te worden door zeevogels. In de organen van de vogel kan deze platworm zich verder voortplanten. En Plasmodium falciparum maakt malariamuggen tijdelijk minder bloeddorstig zodat de parasiet veilig kan groeien... tot het moment waarop Plasmodium klaar is om de overstap naar een andere gastheer te maken, dan krijgt de mug ineens een onstilbare dorst naar bloed!

Er zijn parasieten die nog een stapje verder gaan: zij veranderen hun gastheer in een heuse zombie!

Zombies bestaan echt!

In Thailand is recent een nieuwe soort parasitaire wesp ontdekt: Ampulex dementor (jazeker, vernoemd naar de dementors in de Harry Potter-boeken). Het vrouwtje injecteert neurotoxines in de kop van een kakkerlak, waarna deze als een zombie gedwee met haar terugkeert naar haar nest. Vervolgens legt de wesp haar eitjes in de kakkerlak, die eerst als broedkamer en vervolgens als voedsel voor de wespenlarven dient.

Een andere parasitaire wespensoort (Dinocampus coccinellae) werkt waarschijnlijk samen met een virus (D. coccinellae paralysis virus) om lieveheersbeestjes te veranderen in zombie-babysitters. Ook hier fungeert de gastheer eerst als broedkamer; tijdens deze periode heeft het lieveheersbeestje nog weinig last van de parasieten in haar lichaam. Pas op het moment dat de larven uit het kevertje kruipen verandert ze tijdelijk in een zombie. Ondanks dat de larven van haar ingewanden hebben gegeten overleven sommige lieveheersbeestjes en ontwaken weer uit hun zombie-status als hun babysitter-taak voorbij is.

Spinnen die besmet zijn met larven van de parasitaire wesp Hymenoepimecis spp. verliezen ook hun eigen wil. Gehersenspoeld door hun adoptiekinderen maken ze een veilige haven van spinnenrag. In plaats van het spinnen van een normaal wijduitstaand web om insecten te vangen maken ze een asymmetrisch, afwijkend web dat moeilijk bereikbaar is voor vijanden. Vervolgens blijft de spin stil in het midden van het web wachten op de komst van de ondankbare larve, die de spin vermoordt en zich tegoed doet aan haar ingewanden. De larve spint vervolgens zelf nog een hangende pop onder het web waar hij veilig in kan ontpoppen.

Ook mieren kunnen veranderen in zombies als ze geïnfecteerd zijn door de Ophiocordyceps-schimmel. Geïnfecteerde mieren verplaatsen zich naar een plek boven de grond, waar ze hangend aan een blad sterven. Vervolgens groeit de schimmel uit de kop van de mier en geeft sporen af, die op hun beurt nieuwe mieren kunnen infecteren.

Liefdesvirussen en seksverslaving
Maar een besmetting hoeft niet altijd alleen maar negatieve gevolgen te hebben.
Motten (Helicoverpa zea) die besmet zijn met HzNV-2 (H. zea nudivirus 2) produceren aanzienlijk meer feromonen en zijn daardoor in staat om meer partners te lokken. CrIV (cricket iridovirus) heeft eenzelfde werking bij krekels. Besmetting met het virus leidt bij deze gastheren tot een toename in seksuele activiteit. Niet onprettig voor de gastheer en goed voor het virus, want dat wordt op deze manier verder verspreidt in de populatie. De gastheer is door het virus echter wel steriel geworden, dus een geboortegolf van op seks beluste insecten zit er niet in...

Vanuit het oogpunt van seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's) is het wel heel tactisch om ervoor te zorgen dat je gastheer meer zin heeft in seks, want dan is de kans op het bereiken van nieuwe slachtoffers groter. Toch wordt er bij mensen juist het tegenovergestelde effect gevonden. Over het algemeen leidt een besmetting met een SOA juist tot een verminderde zin in seks. Alleen bij mannen met een recente HIV-infectie is wel een verhoogd testosteron-gehalte gevonden, wat weer in verband wordt gebracht met een hoger libido. Misschien heeft bij mensen het verstand (weten dat je ziek en besmettelijk bent) of de vervelende symptomen van een langdurige infectie een groter effect op het libido dan de verspreidingsdrang van de parasiet?

Video
Voor lezers die nog niet genoeg gegruweld hebben is deze video van National Geographic zeker een aanrader:

Referenties:
ScienceMag.com: Wasp Virus Turns Ladybugs Into Zombie Babysitters
News.Discovery.com: Deadly Fungus Turns Ants Into Zombies 
IFLScience.com: Recently-Discovered Wasp Species Named For Harry Potter Creature
The-Scientist.com: The Love Bug

Eberhard, W. G. (2000). Spider manipulation by a wasp larva. Nature, 406(6793), 255-256.

2 opmerkingen:

  1. Spannend blog!

    Zijn er ook menselijke voorbeelden?

    Regenachtige groet,

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Jawel, Animal Planet heeft er een serie over gemaakt: Monsters Inside Me (http://www.animalplanet.com/tv-shows/monsters-inside-me/)

      Ondanks de regen, toch een fijne dag Rob!

      Verwijderen