1 juni 2017

Ode aan de naakte molrat!

De naakte molrat. Wie kent hem niet? Het is misschien wel het meest bijzondere zoogdiertje dat er bestaat. Naakte molratten zijn knaagdieren die onder de grond leven in de woestijnen van Oost-Afrika.
Waarom is dit kleine griezeltje zo bijzonder?

Koloniale samenleving
Naakte molratten leven in een kolonie met een Koningin aan het roer. De andere molratten vervullen de rol van werker; zij verzamelen voedsel, verbouwen de gangen, zorgen voor de jongen en houden de boel schoon. De soldaten binnen de kolonie bewaken de ingangen van de burcht tegen gevaar van buitenaf. Bij insecten (denk aan bijen, mieren en termieten) is deze leefwijze niet zo bijzonder, maar bij zoogdieren wel. Naakte molratten en Damaraland molratten zijn -voor zover bekend- de enige zoogdieren die in zo'n eusociale samenleving leven.
Alleen de Koningin is vruchtbaar. De lagere sociale rang van andere vrouwelijke naakte molratten beïnvloedt hun hormoonhuishouding (o.a. LH-concentratie is verlaagd), waardoor ze niet ovuleren. Als de Koningin sterft zullen haar dochters vechten om de overname van de troon.

"Koudbloedige" zoogdieren
Naakte molratten zijn naar verluidt de enige zoogdieren die poikilotherm zijn. Hun lichaamstemperatuur blijft niet constant door thermoregulatie, maar varieert onder invloed van omgevingsfactoren. In hun gangenstelsel blijft de temperatuur redelijk constant; dichter bij de oppervlakte is het wat warmer, dieper gelegen gangen zijn iets koeler. Ook kruipen ze regelmatig in een grote groep samen om elkaar op te warmen.
Naakte molratten zijn zo goed als blind, maar dat maakt niet uit want onder de grond is het toch donker. Ze communiceren veelal met geluid, maar ook geursporen spelen een rol (bijvoorbeeld bij het volgen van een spoor naar een voedselbron). Ondanks dat ze er naakt uitzien hebben ze wel kleine haartjes die een rol spelen bij het voelen van hun omgeving.

Uitzonderlijk goede gezondheid
Omdat ze onder de grond leven komen ze regelmatig in aanraking met viezigheden; denk bijvoorbeeld aan schimmels. Toch worden naakte molratten zelden ziek!
Ze zijn extreem goed bestand tegen infecties. En wat menselijke onderzoekers vooral fascineert: ze ontwikkelen bijna nooit kanker.
De naakte molrat is dus een gewild studieobject, want als we de geheimen achter hun goede gezondheid kunnen ontrafelen, kunnen we daar misschien zelf ook van profiteren in de vorm van nieuwe behandelmethoden en medicijnen.
Dankzij hun bijzondere metabolisme leven naakte molratten beduidend langer dan andere kleine knaagdieren. Een naakte molrat kan wel 30 jaar oud worden.
Naast die goede gezondheid hebben ze ook een hoge pijngrens. Naakte molratten missen een stofje (neurotransmitter substance P) dat pijnsignalen doorgeeft aan de hersenen. Verder hebben volwassen naakte molratten veel minder pijnreceptoren in hun huid dan andere zoogdieren. Door deze aanpassingen voelen ze veel minder pijn.

Ademhaling
Alsof bovenstaande nog niet bijzonder genoeg is, hebben onderzoekers recent nog iets nieuws ontdekt: naakte molratten kunnen wel 18 minuten zonder zuurstof! 18 minuten!! Dit is mogelijk doordat de stofwisseling gebruik kan maken van fructose als vervanging voor zuurstof. En ook dat is een eigenschap die uniek lijkt te zijn binnen de dierenwereld. Dit vermogen is erg handig omdat het zuurstofniveau extreem laag kan worden in hun ondergrondse gangen.

Ik ben benieuwd welke geheimen deze kleine naakte wondertjes-der-natuur nog voor ons verbergen.

Wilt u ze trouwens eens in het echt zien? Dan zou ik niet helemaal naar Kenia gaan en lukraak in de grond gaan graven, ze zitten ook dichterbij huis bijvoorbeeld in Wildlands Adventure Zoo Emmen.
En er staan leuke filmpjes op YouTube!


Referenties:
Faulkes, C. G., Abbott, D. H. & Jarvis, J. U. M. (1990). Social suppression of ovarian cyclicity in captive and wild colonies of naked mole-rats, Heterocephalus glaber. Journal of Reproduction and Fertility, 88(2), 559-568.
Judd, T. M. & Sherman, P. W. (1996). Naked mole-rats recruit colony mates to food sources. Animal Behaviour, 52(5), 957-969.
ScienceGuy: Naked Mole Rat: Freak of Nature
Park, T. J., Lu, Y., Jüttner, R., Smith, E. S. J., Hu, J., Brand, A. & Laurito, C. E. (2008). Selective inflammatory pain insensitivity in the African naked mole-rat (Heterocephalus glaber). PLoS biology, 6(1), e13.
National Geographic: Naked Mole Rat

2 opmerkingen:

  1. Weer een zeer interessant artikel, Yvonne. Ik lees ze allemaal graag.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dat is fijn om te horen! Bedankt voor je reactie.
      Je hebt prachtige foto's op je website staan!

      Verwijderen