3 december 2017

Geven dieren elkaar ook cadeautjes?

Het is weer December. De tijd van de donkere avonden met vrolijke lampjes. De tijd van de feestdagen, van het gezellig samenzijn met familie en vrienden, van uitgebreid tafelen en iets teveel snoepen. En het is weer de tijd van elkaar verrassen met mooie cadeaus.

Cadeaus geven zit diep verankerd in het gedrag van de mens. Het is dé manier van jonge kinderen om conflicten op te lossen. ‘Sorry dat ik je net wegduwde. Kijk, hier is een bal/autootje/pop.’ Het aanpakken en weer teruggeven van voorwerpen is 1 van de eerste favoriete spelletjes die een baby herhaaldelijk uitvoert. En ook op latere leeftijd blijven we elkaar cadeaus geven, dan meestal bij speciale gelegenheden als felicitatie, of gewoon als teken van ‘Ik vind je lief’.

In de dierenwereld worden ook regelmatig cadeautjes gegeven. Het is dan meestal onderdeel van het baltsgedrag; het geven van cadeaus heeft als doel een partner te versieren.
Verleidingscadeaus
Voorbeelden hiervan zien we vooral bij invertebraten (ongewervelden). Mannelijke fruit- en vuurvliegjes geven voedsel aan het vrouwtje van hun keuze in de hoop dat ze met hen wil paren. Krekels zijn wat minder subtiel: die maken een eetbaar goedje vast aan een spermapakketje. Creatiever zijn de schorpioenvliegen die van speeksel een zelfgemaakt cadeautje maken. Maar bij gebrek aan inspiratie vervallen ze ook weleens in het geven van dode insecten (ook leuk).

Sommige soorten gaan zelfs nog een stapje verder en pakken het cadeau netjes in. Paratrechalea ornata-spinnen zijn dan nog zo slim om feromonen aan het cadeau toe te voegen zodat de kans dat het vrouwtje hen accepteert groter is. De grote wolfspin (Pisaura mirabilis) kiest er ook voor om zijn cadeaus netjes verpakt aan te leveren. Maar soms speelt hij een beetje vals door een nepcadeau in te pakken; iets dat helemaal niet eetbaar is: plantmateriaal of een al leeggezogen exoskelet bijvoorbeeld.

Mannetjes van de Sint-jansvlinder doen ook iets bijzonders. Zij geven gif! Het vrouwtje kan dit gif (cyanide) gebruiken om zichzelf (en hun toekomstige kroost) te beschermen tegen roofdieren.

Ook vogelmannetjes verwennen hun dames graag met een lekker hapje. Voorbeelden zien we bijvoorbeeld bij meeuwen, ijsvogels, visdiefjes, klapeksters, gaaien, kraaien, kiekendieven, slechtvalken, parkieten, merels, mussen en mezen, om er maar een paar te noemen.
Er zijn meerdere redenen te bedenken voor dit gedrag:
1) Het mannetje laat zien dat hij in staat is om voor toekomstige nakomelingen te zorgen. (Dit geldt alleen bij soorten die samen voor de jongen zorgen).
2) Het versterkt de paarband of maakt het vrouwtje minder agressief tegen het mannetje.
3) Het vrouwtje is dankzij deze extra voedingsstoffen beter in conditie voor voortplanting (en dus vergroot het de kans op sterke, gezonde nakomelingen).

Het geven van niet-eetbare cadeaus is zeldzamer, maar komt ook voor. De Satijnblauwe prieelvogel verzamelt zoveel mogelijk blauwe voorwerpen en presenteert zijn favoriete object trots tijdens een verleidingsdans. Andere vogels tonen nestmateriaal aan hun aanstaande: futen komen met planten, Adélie-pinguins met stenen. Mannetjes van de Zwarte Tapuit vliegen met grote stenen, om aan het vrouwtje te bewijzen dat ze sterk zijn (en daardoor goed in staat om voor haar en hun jongen te zorgen).

Dolfijnen enzo
Bij zoogdieren anders dan de mens is het geven van huwelijkscadeaus nog niet zo ingeburgerd (of in ieder geval nog niet vaak geobserveerd en beschreven). Chimpanseemannetjes geven weleens voedsel aan onverwante vrouwtjes, maar hier volgt niet direct een paring op. Wel hebben deze mannetjes in de komende maanden een grotere kans om met het vrouwtje te mogen paren. Een investering op de langere termijn dus.

Een recent gepubliceerd artikel beschrijft echter een heel bijzonder voorbeeld bij dolfijnen (genus Sousa). Mannetjes duiken naar de oceaanbodem en vissen een mooie, grote spons op om aan hun geliefde te geven. Grote sponzen zitten vaak sterk verankerd aan de rotsen waar ze op groeien en geven soms chemische signalen af ter bescherming. Het is dus best een prestatie van een dolfijn om zo'n grote spons te verwijderen en mee te nemen.

Dolfijnen zijn nieuwsgierige dieren die wel vaker objecten gebruiken om mee te spelen. Het opvissen van sponzen zou dus speelgedrag kunnen zijn, maar het gedrag werd enkel door mannetjes vertoont in het bijzijn van vruchtbare vrouwtjes. Sommige mannetjes gooiden de spons in de lucht in de richting van het vrouwtje. Ook werd er door sommige mannetjes de karakteristieke "banaan-pose" aangenomen, een houding waarbij kop en staart opgeheven worden (holle rug) die bekend staat als een verleidingspose (sexual display). Dit alles wijst er op dat het presenteren van sponzen een poging tot verleiding is.

Vergelijkbaar gedrag is gezien bij rivierdolfijnen in Brazilië, hoewel die zich niet beperken tot 1 soort cadeau maar veel verschillende materialen aan de vrouwtjes aanbieden zoals takjes, stenen, klei, etc.

Dolfijnen eten geen sponzen maar sommige populaties tuimelaars (genus Tursiops) gebruiken ze wel als beschermingsmasker tijdens het foerageren om hun snuit te beschermen tegen scherp koraal. Een heel gaaf voorbeeld van het gebruik van gereedschap als je het mij vraagt! Ze leren hun jongen ook om sponzen op deze manier te gebruiken (culturele transmissie wordt dat dan genoemd).

De sponzen die Sousa-mannetjes aan vrouwtjes geven zijn te groot om als foerageermasker te gebruiken, dus waarschijnlijk is het doel enkel om het vrouwtje onder de indruk te brengen. Waarschijnlijk gaat het in dit geval niet zozeer om het voorwerp zelf, maar meer om de prestatie: 'Kijk eens hoe knap het van mij is dat ik zo'n grote spons helemaal vanaf de bodem heb opgevist! Die goede kwaliteit-genen van mij wil jij vast wel in je nakomelingen, ja toch?' *knipoog*
Het kan echter ook een vorm van intimidatie zijn, om zijn dominantiestatus kracht bij te zetten zodat het vrouwtje geen ‘nee’ durft te zeggen, of geen ‘nee’ wil zeggen want sterke mannen zijn natuurlijk woest aantrekkelijk.

Bijzonder bij de sponsvissende Sousa-populatie is dat de mannetjes elkaar soms helpen om zo'n mooie, grote spons te bemachtigen. Zo’n alliantievorming komt onder andere ook bij leeuwen en bavianen voor. De onderzoekers verbazen zich over deze vorm van samenwerking aangezien slechts 1 van de 2 mannetjes bij het vrouwtje voor nageslacht kan zorgen. Maar wellicht is het een ‘als jij mij nu helpt dan help ik jou de volgende keer’-afspraak?

Referenties:
Allen, S. J., King, S. L., Krützen, M., & Brown, A. M. (2017). Multi-modal sexual displays in Australian humpback dolphins. Scientific Reports, 7(1), 13644. doi: 10.1038/s41598-017-13898-9
Galván, I., & Sanz, J. J. (2011). Mate-feeding has evolved as a compensatory energetic strategy that affects breeding success in birds. Behavioral Ecology, 22(5), 1088-1095. doi: 10.1093/beheco/arr094
Moreno, J., Soler, M., Møller, A. P., & Linden, M. (1994). The function of stone carrying in the black wheatear, Oenanthe leucura. Animal Behaviour, 47(6), 1297-1309. doi: 10.1006/anbe.19941178
Wired.com: Freaky Ways Animals Woo Mates With Gifts

Geen opmerkingen:

Een reactie posten